NoerNova Logo

January 6, 2026

လိၵ်ႈႁူမ်ႈတူဝ် ၵႂၢမ်းႁူမ်ႈၶေႃႈ AI လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး - Overview 2025

computer ,

shan ,

shan-language

လိၵ်ႈႁူမ်ႈတူဝ် ၵႂၢမ်းႁူမ်ႈၶေႃႈ AI လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး - Overview 2025

Contents

ယွႆႈၵႂၢမ်း တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၶၢၼ်ႉဢၢၼ်ႇ

ပွင်ႈၵႂၢမ်းၼႆႉ Overview လွင်ႈ AI လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး လႄႈၶေႃႈမုၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးမီးဢႄႇႁႅင်းမွၵ်ႈၵႃႈႁိုဝ် ပူၼ်ႉမႃးပီ 2025 ၼႆႉ။

AI လိၵ်ႈတႅမ်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉလိၵ်ႈတႆးလႆႈလီသေပိူၼ်ႈပဵၼ် Google Gemini
AI သဵင် ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးလႆႈလီသေပိူၼ်ႈပဵၼ် MMS TTS, MMS ASR

ႁႅင်းၶေႃႈမုၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးမီးဢႄႇႁႅင်း (Low-resource Language) လႄႈမီးဝႆႉပၼ်ႁႃ Bias and Assimilation
ထုၵ်ႇႁႅင်းဢၵတိၼႂ်းၽႃႇသႃႇႁႅင်းယႂ် (90% - 95% English) ၼႂ်း AI လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးၸၢင်ႈၺႃးဢူမ်ဢိုၼ်ၵႂႃႇၵမ်းလွႆးလွႆး
ၼၼ်ႉပွင်ႇဝႃႈ AI တေဢမ်ႇၸၢင်ႈပွင်ႇၸႂ်ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးၶေႃႈမုၼ်း။

ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်မီးလႄႈၵဵပ်းလႆႈမိူဝ်ႈလဵဝ်ဢၼ်ၼမ်တီႈသုတ်းပဵၼ် shannews.org လႄႈ shn.wikipedia.org ၵူၺ်း ၸႂ်ႉတၢင်တူဝ်ဝႆႉတႃႇတႆးတင်းၶိူဝ်း။

လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိူင်ႈၶႅၼ်းဢမ်ႇမီးၶေႃႈမုၼ်းသေဢိတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေႁၢႆၵႂႃႇၵမ်းလွႆးလွႆး။

Overview AI ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈ လႄႈသဵင်လၢတ်ႈတႆး ဢၼ်မီးယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်

ၼႂ်းပီ 2025 ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ AI ၶိုပ်ႈၼႃႈၶိုၼ်ႈသၢင်ႉလႄႈ ပိၼ်ႇပႅၵ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ တေႃႇပေႃးမီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၼိူဝ်ၽဝၵူၼ်းတင်းၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ။

AI ၶဝ်ႈမႃးပဵၼ်သုၼ်ႇၼိုင်ႈၼႂ်းၽဝၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်ႁဝ်းၵူႈဝၼ်းဝၼ်း ဢမ်ႇဝႃႈတေပဵၼ်ၼႃႈၵၢၼ် ၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းသိုဝ်ႇၼႅင်ႈသၢၼ် Social Media တင်းသဵင်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇလိၵ်ႈလၢႆးၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်မီးၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းဢႄႇၼၼ်ႉ AI ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈတင်း "တိုဝ်ႉတၢင်း" လႄႈ "လွင်ႈသဵင်ႇတႃႉ"။

AI လၢႆလၢႆတူဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈလိၵ်ႈတႆးလႄႈပွင်ႇၸႂ်လိၵ်ႈတႆးမႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ ဢၼ်ႁၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်ၼမ်လႄႈႁၼ်ဝႃႈတိူဝ်းၼႃႈသေပိူၼ်ႈတႄႉပဵၼ် Google's Gemini.

gemini_vs_chatgpt_1Gemini

gemini_vs_chatgpt_2ChatGPT

Google Translate & Google Gemini

တႄႇဢဝ်ပီ 2024 Google Translate လႆႈၶႂၢၵ်ႇၶူင်းၵၢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပၼ်ထႅင်ႈ 110 ၽႃႇသႃႇ ဢၼ်ပႃးဝႆႉလိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉႁဵတ်းႁႂ်ႈ Google ၶဝ်ၸၢင်ႈသွၼ် Gemini AI လူၺ်ႈလွၵ်းလၢႆးဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Transfer Learning. မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ (2022-2024) AI Chatbot ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸၢင်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇလိၵ်ႈတႆးယူႇသေတႃႉ လိၵ်ႈၸိူဝ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပွင်ႇၶေႃႈ ပွင်ႇလွင်ႈသင် မိူၼ်လႃလီတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးလူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းတူဝ်လိၵ်ႈတႆးၵူၺ်း ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈပွင်ႇၸႂ်ဢီႈသင် (Can generate without knowledge)

Google မီးၶူင်းၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉတႃႇထိင်းသိမ်းၽႃႇသႃႇတူဝ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ (7,000+ ၽႃႇသႃႇ) မႃးၶၢဝ်းႁိုင်ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ Google Language Explorer and LinguaMeta ၼင်ႇလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈလႄႈမီး Unicode ၸႂ်ႉတိုဝ်းမိူဝ်ႈပီ 2008 ၼၼ်ႉမႃး။

ထိုင်မႃး 2024 Google ၸႂ်ႉတိုဝ်း PaLM 2 large language model (ဝၢႆးမႃးပဵၼ် Gemini) လႄႈ Distance-based mining approach (ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ငၢႆးၵၼ် တေယူႇၸမ်ၵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ် တေယူႇၵႆၵၼ် ၼိူဝ် 3D Data Vector Space) ၸင်ႇပဵၼ်မႃးလႆႈ Google Translate ဢၼ်ပႃးလိၵ်ႈတႆး လႄႈလိၵ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႃး။

3D Vector Space Tha and Shnၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ငၢႆးၵၼ် တေယူႇၸမ်ၵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ် တေယူႇၵႆၵၼ်

ၵွပ်ႈၼၼ်ဝၢႆးသေ PaLM model ႁဵၼ်းႁူႉမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉ (ၸွမ်းၸုမ်ႇၶေႃႈမုၼ်း Language Pair Datasets ဢၼ်ၸႂ်ႉၵူၼ်းပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ Thai-Shan, English-Shan) သင်ဝႃႈမီးၶေႃႈၵႂၢမ်းမႂ်ႇဢၼ် model ဢမ်ႇပႆႇယၢမ်ႈႁၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းမၼ်းထႅင်ႈလူၺ်ႈၵၢၼ်ဢိင်ၶေႃႈမုၼ်းတၢင်ႇၽႃႇသႃႇ။

တေႁၼ်ဝႃႈမၢင်ၵမ်း Gemini တွပ်ႇလိၵ်ႈတႆးလေႃးတူဝ်လိၵ်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ထႆး၊ မၢၼ်ႈ။

GeminiGoogle Gemini လႄႈလိၵ်ႈတႆး လေႃးထႆး

Meta (Facebook Research) MMS Massively Multilingual Speech

MMS ပဵၼ်ၶူင်းၵၢၼ်ၵဵပ်းသိမ်းသဵင် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၶွင် Meta ဢမ်ႇၼၼ် Facebook (Facebook AI Research - Fairseq) ယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈၶူင်းၵၢၼ် No Language Left Behind ၶတ်းၸႂ်တေၵဵပ်းသိမ်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ 1,100 ၽႃႇသႃႇ ပႃးၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး ပွႆႇဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းပီ 2023 လႄႈပီ 2025 ၽိူမ်ႉမႃးပဵၼ် 1,600 ၽႃႇသႃႇ ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ Omnilingual ASR

ၶူင်းၵၢၼ်ၼႆႉဢွၵ်ႇမႃး AI model ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈသဵင် 3 ဢၼ် ပဵၼ် Text-To-Speech (TTS - တႅမ်ႈလိၵ်ႈသေဢွၵ်ႇသဵင်), Auto Speech Recognition (ASR - လၢတ်ႈသဵင်သေဢွၵ်ႇၶေႃႈတူဝ်လိၵ်ႈ), လႄႈ Language Identification (LID - ထတ်းဝႃႈပဵၼ်ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၽႃႇသႃႇသင်)

ၸုမ်ႇၶေႃႈမုၼ်းသဵင်ဢၼ်ၸႂ်ႉတွၼ်ႈတႃႇသွၼ်ပၼ် AI Model ၼႂ်းၶူင်းၵၢၼ် MMS ၼၼ်ႉ 90% ပဵၼ်ၶေႃႈမုၼ်းလုၵ်ႉမႃးတီႈ Bible.is ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈမုၼ်းၶေႃႈထမ်းၶရိတ်ႉယၼ်ႇ ယွၼ်ႉၵဝ်ႇၼႃႇလႄႈသင် ၼႂ်းၸုမ်ႇၶေႃႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေႁၼ်ဝႃႈတူဝ် "ၷ", "ၹ", "ၻ", "ၾ", "ႊ" ၸိူဝ်းၼႆႉႁၢႆၵႂႃႇ (ၵွၼ်ႇလိၵ်ႈတႆး မ ႁႃႈတူဝ်)။

ငဝ်းလၢႆးၸုမ်ႇၶေႃႈမုၼ်း Dataset လိၵ်ႈတႆး (တႆးလူင်)

လိၵ်ႈတႆး လႄႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး မီးႁႅင်းၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ၽွမ်ႉၸႂ်ႉ (Digitalized dataset) ဢေႇႁႅင်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈပဵၼ် Low-resource Language ၶေႃႈမုၼ်းၵမ်ႈၼမ် လုၵ်ႉမႃးတီႈ Wikipedia တႆး၊ လိၵ်ႈၶေႃႈထမ်း (ၶရိတ်ႉ) လႄႈ ပွင်ႈၵႂၢမ်းၶၢဝ်ႇ (shannews.org)။

ယၢမ်းလဵဝ် Huggingface.co ဢၼ်ပဵၼ်သုၼ်ၵဵပ်းသိမ်းၶေႃႈမုၼ်းလႄႈ AI open-source ဢၼ်ယ်ႂႇတီႈသုတ်းၼၼ်ႉ မီးၸုမ်ႇၶေႃႈမုၼ်း (Datasets) လိၵ်ႈတႆး လႄႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးယူႇ 95 ၸုမ်ႇ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉပေႃးဢဝ်မႃးသုၵ်ႈလၢင်ႉ (Clean data) လႄႈထတ်းပႅတ်းဢၼ်သွၼ်ႉမိူၼ်ၵၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ မီးလွင်ႈတႅၵ်ႈၼိူင်းၼင်ႇၼႆ။

Shan datasets compareတႅၵ်ႈၼိူင်းတၢင်းၼမ်ၶေႃႈမုၼ်းလိၵ်ႈတႆး

ပေႃးမႃးတူၺ်းၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ႁဝ်းမီးယူႇၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၶေႃႈမုၼ်း ၶၢဝ်ႇ၊ ၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၵၢၼ်မိူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈပႅၵ်ႇလၢၵ်ႇ (diversity) လႄႈဢမ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆ (varied) ဢမ်ႇတွၼ်ႉယွၼ်ႈထိုင်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၵူႈဝၼ်းဝၼ်း ဢမ်ႇမီးထႅင်ႈႁူဝ်ၶေႃႈလမ်ႇလွင်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်း၊ ပၢႆးပၺ်ၺႃႇ၊ လွင်ႈပုၼ်ႉႁူႉတႆးၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ။

ၼႂ်းၶေႃႈမုၼ်းတႅၵ်ႈၼိူင်းၽၢႆႇၼိူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႅမ်ႈၵူၺ်း သင်ႁႃၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ပဵၼ် "သဵင်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး" ၼႆ လိူဝ်သေ Bible.is ယဝ်ႉမီးသဵင်ၶၢဝ်ႇပၢင်လူင် မိူင်းလွႆ မိူဝ်ႈလဵဝ်ပဵၼ် ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၵူၺ်း။

ၼႂ်းၶေႃႈမုၼ်းတႅၵ်ႈၼိူင်းတင်းၼိူဝ်ၼႆႉ တေမီးႁႅင်းၶေႃႈမုၼ်း

  1. Text Data လိၵ်ႈတႅမ်ႈ ~200 MB – 500 MB (0.00000006% ၼႂ်း Llama 3 ဢမ်ႇၼၼ် GPT-4)
  2. Audio Data သဵင်လၢတ်ႈ ~10 GB – 20 GB (306 hours) သဵင်ၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဢၼ်ပႆႇလႆႈသုၵ်ႈလၢင်ႉ လႄႈတႅမ်ႈမၢႆ (Clean and Labeling data)

ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ႁဝ်းမီးဝႆႉမိူဝ်ႈလဵဝ် Omnilingual ASR တႄႉယုၵ်ႉဢဝ်ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး ဢၼ်မီးႁႅင်းၶေႃႈမုၼ်းဢႄႇ (Low-resource language) ပဵၼ်မႃး Medium ယဝ်ႉၼႆသေတႃႉ ၶိုၼ်းထတ်းတူၺ်းၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်မီး လႄႈဢၼ်ၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈၽိတ်းပိူင်ႈတင်းၾိင်ႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸႃတႆးၵႂႃႇၼမ်တႄႉတႄႉ။

Omnilingualၸုမ်ႇၶေႃႈမုၼ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး ပဵၼ် Medium-resource language

လိၵ်ႈႁူမ်ႈတူဝ် ၵႂၢမ်းႁူမ်ႈၶေႃႈ

လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးႁဝ်း ဢိင်ၼိူဝ်ပိုၼ်ႉတီႈ ဢိင်ၼိူဝ်ပွတ်းလႂ်ပွတ်းၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၾိင်ႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၶွင်ၽႂ်ၶွင်မၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼႆလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး “လိၵ်ႈတႆး ႁူမ်ႈတူဝ် – ၵႂၢမ်းတႆးႁူမ်ႈၶေႃႈ”  မိူဝ်ႈပီ 1974 တီႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ ၼင်ႇႁိုဝ်လိၵ်ႈတႆး ၵႂၢမ်းတႆးပေႃးတေတႅတ်ႉၼႅတ်ႈ ပဵၼ်ၶေႃႈလဵဝ် သဵင်လဵဝ်။

မႃးၶိုၼ်းတူၺ်းၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ႁဝ်းမီးယူႇၼၼ်ႉ လႄႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉၼႂ်း AI လၢႆလၢႆဢၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ပေႃးမႃးထတ်းတူၺ်းထႅင်ႈတေႁၼ်ဝႃႈၶေႃႈမုၼ်းတင်းမူတ်း ပဵၼ်ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးလူင်ၵွႆးၵွႆး သေဢမ်ႇၵႃႈ ၸုမ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇၶေႃႈမုၼ်းလိၵ်ႈ digitalized ၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၵူၺ်း

ၽွင်းယၢမ်းဢၼ်ၽႂ်မီးၶေႃႈမုၼ်းၼမ် မၼ်းပဵၼ်ၽူႈမၵ်းမၼ်ႈယူႇၼႆႉ တႃႇတေၵႂႃႇၸွမ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈတူဝ် ၵႂၢမ်းႁူမ်ႈၶေႃႈၼႆ ၵႃႈလႆႈၵႂႃႇႁူမ်ႈၽူႈမီးႁႅင်းၶေႃႈမုၼ်းယႂ်ႇၵူၺ်းႁိုဝ်?

ၸိူဝ်းႁဝ်းၶႃႈၽူႈၵဵပ်းႁွမ်ၶေႃႈမုၼ်း သုၵ်ႈလၢင်ႉၶေႃႈမုၼ်း (Clean datasets) တႃႇႁႂ်ႈၽွမ်းၸႂ်ႉၼႂ်း AI ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၾၢင်ႉသတိသေၶတ်းၸႂ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇၶေႃႈမုၼ်းယူႇသေတႃႉ ၵူၺ်းႁႅင်းၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ၵဵပ်းလႆႈတႄႉတႄႉ လႄႈၸၢင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းတႄႉတႄႉၼၼ်ႉဢမ်ႇမီးသင်။

Bias, Assimilation ဢၵတိ လႄႈၵၢၼ်ဢူမ်ဢိုၼ်ၽႃႇသႃႇၼႂ်း AI

AI ၵူႈတူဝ်ဢၼ်ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈမီးဝႆႉယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ လႆႉထုၵ်ႇ trained သွၼ်လူၺ်ႈၽႃႇသႃႇဢိင်းၵရဵတ်ႈ 90% - 95%

ၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈ AI ၼၼ်ႉမီးလွင်ႈၸပ်းၽၢၵ်ႇဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Anglo-centric Bias ၵွပ်ႈဝႃႈၸုမ်ႇၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ၸႂ်ႉသွၼ်ပၼ် AI ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်လုၵ်ႉမႃးတီႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈပဵၼ် WIRED (Western, Industrialized, Rich, Educated, and Democratic) ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ AI ဢၼ်ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးလူၺ်ႈၶေႃႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေဢဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ Anglo-centric ပဵၼ်ယႂ်ႇသေႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ်လိၵ်ႈလၢႆးၽႃႇသႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇၶိူဝ်းဝႆႉ

ၼၼ်ႉႁဵတ်းႁႂ်ႈ AI ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇၸၢင်ႈပွင်ႇၸႂ်လွင်ႈၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆး ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းၼႂ်းၽႃႇသႃႇလႄႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းဢွၼ်ႇ တူဝ်ယၢင်ႇ ၾိင်ႈၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇတႆး ၾိင်ႈၵၢၼ်ၵိၼ်ယႅမ်ႉတႆး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ

ၵွပ်ႈၼႆလႄႈတွၼ်ႈတႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၼင်ႇတႆးၼႆ တေၺႃးဢူမ်ဢိုၼ်ၵႂႃႇၼႂ်ၵႄႈလွင်ႈၶႄႉၶႅင်ႈ AI ၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်မီးႁႅင်းၶေႃႈမုၼ်းယႂ်ႇၼမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ

တၢင်းၵိၼ်တႆးဢၼ်ၼပ်ႉပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းမီးသင်လၢႆလၢႆ

ၸၢမ်းပေႃႉတူၺ်းၼႂ်း Gemini သေလူတူၺ်းၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်း သူၸဝ်ႈတေႁၼ်ဝႃႈၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၶေႃႈတွပ်ႇဢၼ် "ဢၢပ်ႈတေလုၵ်ႉတီႈထႆးမႃး" ၵွပ်ႈသင်ၼႆၶိုၼ်းလူတူၺ်းတွၼ်ႈ [Google Translate & Google Gemini](#Google Translate & Google Gemini)

ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း၊ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵတ်း လႄႈၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈ AI ၼႂ်းထႆးႁူႉႁၼ်လွင်ႈၼႆႉလီ တေႃႈၼင်ႇလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈထႆးၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၼပ်ႉပဵၼ်ၽႃႇသႃႇလၵ်း (Major Language) ၼႂ်း AI လၢႆလၢႆဢၼ် ၶဝ်ၵေႃႈလႆႈမီးၶွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈၶူင်သၢင်ႈဢွၵ်ႇ AI ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်ထႅင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ OpenThaiGPT လႄႈ Typhoon တႃႇတေၵႄႈလႆႈ လႄႈႁႄႈၵင်ႈပၼ်ႁႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။

ၼွၵ်ႈလိူဝ်သေၼၼ်ႉ ထႆးၶဝ်ယင်းဝူၼ်ႉပႃးတႃႇထိင်းသိမ်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈထႆးထႅင်ႈပွတ်းလႂ်ပွၼ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇၽႃႇသႃႇ ထႆးထိၼ်ႇၼိူဝ်၊ ထႆးဢီးသၢၼ်၊ ထႆးထိၼ်ႇတႂ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ ၼင်ႇမိူဝ်ႈႁၢင်ပီ 2025 ၼႆႉမႃးၶဝ်လႆႈပိုၼ်ၽႄႈဝႆႉ Typhoon Isan တွၼ်ႈတႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ထႆးဢီးသၢၼ် (ထႆးလၢဝ်း) လႄႈၼင်ႇႁိုဝ်တေထိင်းသိမ်းလႆႈႁိတ်ႈႁွႆးၵႂၢမ်းထႆးတင်းသဵင်ၼၼ်ႉ AI တွၼ်ႈတႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈပွတ်းလႂ်ပွတ်းၼၼ်ႉတေၸွမ်းမႃး။

လိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း (တႆး)

လိူဝ်သေလွင်ႈ Bias (ဢၵတီ) လႄႈ Assimilation (ၵၢၼ်ဢူမ်ဢိုၼ်) ယဝ်ႉ ၼႂ်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ "တႆး" ၼႆၵေႃႈယင်းမီး လိၵ်ႈတႅမ်ႈ လႄႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ပွတ်းလႂ်ပွတ်းၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၾိင်ႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၶွင်ၽႂ်ၶွင်မၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉယူႇတင်းၼမ်။

ႁဝ်းဝႃႈႁႂ်ႈပဵၼ် "လိၵ်ႈႁူမ်ႈတူဝ် ၵႂၢမ်းႁူမ်ႈၶေႃႈ" ၼႆႉယူႇသေတႃႉ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်လႆႈႁၼ်ဝႆႉ လႆႈယိၼ်းဝႆႉ လၢႆးတႅမ်ႈ လၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်းတူဝ်လိၵ်ႈ လၢႆးလၢတ်ႈ တီႈပွင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းပွတ်းလႂ်ပွတ်းၼၼ်ႉ ထဵင်ၵၼ်ဢမ်ႇပႆႇယဝ်ႉတူဝ်ႈလႆႈသေပွၵ်ႈ။

လိၵ်ႈတႆး ၵႂၢမ်းတႆးတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈလူး?

ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈတေဢမ်ႇလွတ်ႈလႆႈလွင်ႈ Bias and Assimilation ဢၼ်တေပဵၼ် ဢၵတိလႄႈၵၢၼ်ဢူမ်ဢိုၼ် လိၵ်ႈတႆးလူင်တေႃႇတႆးတၢင်ႇၶိူဝ်းႁိုဝ်?

တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းသမ်ႉမီးတၢင်းလိူၵ်ႈသင်ၾွင်ႈ?

  1. ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလိၵ်ႈတႆး ၸႂ်ႉတိုဝ်းလိၵ်ႈလၢႆး လႄႈၵႂၢမ်းတႆးလူင်
  2. ဢမ်ႇၼၼ်ၸႂ်ႉလိၵ်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ လိၵ်ႈဢိင်းၵရဵတ်ႈ
  3. ႁူမ်ႈၵၼ်ၶူင်သၢင်ႈၶေႃႈမုၼ်း တႃႇၵဵပ်းသိမ်းလိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈႁင်းၽႂ်မၼ်း

"တိုဝ်ႉတၢင်း" လႄႈ "လွင်ႈသဵင်ႇတႃႉ"။

ၵၢပ်ႈပၢၼ် AI ၼႆႉတွၼ်ႈတႃႇလိၵ်ႈတႆး ၵႂၢမ်းတႆးတေယူႇလွတ်ႈလႆႈၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းမီးဝႆႉတင်း "တိုဝ်ႉတၢင်း" လႄႈ "လွင်ႈသဵင်ႇတႃႉ"

တိုဝ်ႉတၢင်း

  • ထိင်းသိမ်း လႄႈၵဵပ်းႁၵ်ႉသႃ - ႁဝ်းၸၢင်ႈၶူင်ႁဵတ်း AI ဢၼ်ၸၢင်ႈထိင်းသိမ်းၽႃႇသႃႇႁဝ်းဝႆႉလႆႈမၼ်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းၵိုမ်းသေၵူႈပွၵ်ႈ သင်မီးၶေႃႈမုၼ်းၼႂ်း AI ယဝ်ႉ တႃႇလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတေသုတ်းႁၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ တေယွမ်းလူင်းတႄႉတႄႉ လိၵ်ႈတႆးလူင်ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး သင်မီးၶေႃႈမုၼ်းၼႆ လိၵ်ႈတႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး ၾိင်ႈတႆးၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈထိင်းသိမ်းႁၵ်ႉသႃလႆႈငၢႆႈသေၵဝ်ႇ။
  • မူၼ်ႉမႄးလႄႈသိုပ်ႇၶူင်သၢင်ႈၽႃႇသႃႇ - မိူၼ်ၼင်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ် တႃႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလိၵ်ႈတႆးၵႂၢမ်းတႆး တေငၢႆႈလူမ်မႃး ၼၼ်ႉတေႁဵတ်းႁႂ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးယိူင်ႈၶႅၼ်းႁိူင်းမႃးထႅင်ႈ

လွင်ႈသဵင်ႇတႃႉ

  • လွင်ႈဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈလႄႈဢၵတိၼႂ်းၽႃႇသႃႇလႄႈၾိင်ႈ - AI ထုၵ်ႇသွၼ်လူၺ်ႈၶေႃႈမုၼ်း ၽႃႇသႃႇဢၼ်ပဵၼ် Standard Language ၵူၺ်း ဢမ်ႇမီးၶေႃႈမုၼ်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈတႃႇၽႃႇသႃႇဢွၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၽႃႇသႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵၢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ၵၢၼ်လၢတ်ႈၸႃ ႁူႉတွင်းသဵင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်ၾိင်ႈႁိတ်းႁွႆး။
  • မီးႁွင်ႈပဝ်ႇၼႂ်းၵႄႈၽႃႇသႃႇ (Gap in digital language) - ပေႃးလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်း AI ၼႆ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈဢမ်ႇမီးၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၽႃႇသႃႇၼၼ်ႉ လႄႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၽႃႇသႃႇၼၼ်ႉသုတ်းႁၢႆၵႂႃႇ။
  • လွင်ႈဢီးၵိူင်းၽႃႇသႃႇမိူဝ်းၼႃႈ - လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမိူဝ်းၼႃႈတေပဵၼ်ႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ယူႇတီႈၶေႃႈမုၼ်းဢၼ် AI ၵဵပ်းၵႂႃႇလႆႈမိူဝ်ႈလဵဝ် သင်ဝႃႈမၼ်းၽိတ်းပိူင်ႈၵႂႃႇသေတႃႉ မၼ်းတေပဵၼ် Standard တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ။

Source:

computer

shan

shan-language